Amour (2012)

Haneke-Riva-Trintignant

Σκηνοθεσία/σενάριο: Michael Haneke
Πρωταγωνιστούν: Jean-Louis Trintignant, Emmanuelle Riva, Isabelle Huppert
Διάρκεια: 127'
Ελληνικός τίτλος: "Αγάπη"


Το "Amour" μιλά για τη ζωή ενός ηλικιωμένου, παντρεμένου ζευγαριού, του Georges (Jean-Louis Trintignant) και της Anne (Emmanuelle Riva). Το σπίτι τους στο Παρίσι, με το γεμάτο σαλόνι βιβλία και το μεγάλο πιάνο, την κουζίνα και το υπνοδωμάτιο τους, αποτελεί το χώρο στον οποίο αναπτύσσεται σχεδόν ολόκληρη ιστορία. Ο Georges και η Anne, καθηγητές μουσικής και οι δύο, απολαμβάνουν ο ένας την συντροφιά του άλλου, και στην αρχή της ταινίας, το κονσέρτο ενός παλιού μαθητή τους. Την ήρεμη καθημερινότητα τους, έρχεται να διαταράξει η ξαφνική "ασθένεια" της Anne, που λίγες σκηνές μετά, την καθηλώνει σε αναπηρικό καροτσάκι. Καθώς η Anne χειροτερεύει, ο Georges έρχεται αντιμέτωπος με τον εαυτό του, την κόρη του Eva (Isabelle Huppert), την κατάρρευση της αγαπημένης του, το τέλος που πλησιάζει. Πρόκειται για μία από εκείνες τις ταινίες όπου το συναίσθημα, προκαλείται ανεπιτήδευτα στον θεατή μέσα από εξαιρετική ηθοποιία, καθημερινούς διαλόγους και απλές, ειλικρινείς σκηνές -περισσότερο ιδιωτικές από συνήθως.

«..δεν θυμάμαι καν την ταινία..θυμάμαι όμως τα συναισθήματα που μου προκάλεσε..ίσως τα θυμάμαι πιο δυνατά από ό,τι στην πραγματικότητα ήταν..», λέει ο Georges στη γυναίκα του καθώς της περιγράφει μια ιστορία από τα εφηβικά του χρόνια.

(προσοχή ακολουθούν spoilers)

To "Amour" δεν θα μπορούσε να έχει πιο κυριολεκτικό τίτλο. Δεν είναι η αγάπη που αγοράζει λουλούδια, χορεύει στη βροχή, κάνει έρωτα και όνειρα. Είναι η αγάπη μετά από χρόνια, η αγάπη που εμπνέει την ανάγκη να κρατάς το χέρι του άλλου, η αγάπη που θυμάται, η αγάπη που τηρεί τις υποσχέσεις, η αγάπη που είναι εκεί, η αγάπη που δεν αντέχει να βλέπει τον άλλο να πονά, η εγωιστική αγάπη, η αλτρουιστική αγάπη, η αγάπη που μια μέρα δεν αντέχει άλλο, παίρνει ένα μαξιλάρι και πνίγει τον άλλο σώζοντας τον αγαπημένο από το μαρτύριο και την εξαθλίωση, η αγάπη ως το τέλος, η αγάπη μετά το τέλος. Το "Amour" είναι ένα ταξίδι από την οικειότητα, την ζεστασιά και την ευτυχία, στον πόνο, την αρρώστια, την εξαθλίωση, τον τραγικό θάνατο και ίσως την λύτρωση.

Γίνεται φανερό πως υπάρχουν πράγματα που δεν έχουν ειπωθεί μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών, παρά τα χρόνια που έχουν περάσει μαζί, και πως υπάρχει ακόμα σπίθα ανάμεσά τους. Διαβάζουν μαζί, πηγαίνουν σε συναυλίες μαζί, φροντίζουν ο ένας τον άλλο. Ο όμορφος δεσμός τους τραντάζεται την στιγμή που η Anne, χάνει τη λογική της, κατά τη διάρκεια μια συζήτησής τους για τα παιδικά χρόνια του Georges. Ο Georges υπόσχεται στην Anne πως δεν θα την αφήσει να μπει σε κάποιο ίδρυμα και καθώς η κατάστασή της χειροτερεύει,αυτό είναι  κάτι που τον φέρνει σε σύγκρουση με την κόρη του Eva, η οποία αρνείται να δεχτεί αυτό που συμβαίνει. O Georges της λέει πως θα τηρήσει την υπόσχεσή του στη γυναίκα του και πως η εξαθλίωση αυτή δεν είναι ευχάριστη για κανέναν, όμως είναι κάτι που δεν αλλάζει. Αναλαμβάνει την φροντίδα της Anne. Προσπαθεί για την αξιοπρέπειά της. Προσλαμβάνει νοσοκόμες. Ανησυχεί για την επιδείνωση της υγείας της, που σταδιακά την μετατρέπουν από αυτόνομο ον σε κλινήρες νήπιο. Οι διάλογοι μεταξύ τους εξαφανίζονται και γίνονται μονόλογοι του Georges, βλέμματα που ανταλλάσσονται ή στιγμές όπου οι δυο τους σιγοτραγουδούν κάποιο τραγούδι, με την Anne να επαναλαμβάνει αδύναμα κάποιες λέξεις. Εκείνη υποφέρει από όλο και πιο φρικτούς πόνους. Είναι πλέον φανερό πως η Anne προτιμά να πεθάνει. Αρνείται να φάει ή να πιει, με τον Georges να θυμώνει και να επιμένει, λέγοντάς της πως δεν θα της επιτρέψει τη φυγή. Ο τρόμος για το θάνατο που έρχεται, προκαλούν στον Georges εφιάλτες και οδηγούν τον ίδιο και τη γυναίκα του μακριά από τον οποιονδήποτε, αφού κανέναν δεν θεωρεί πλέον ικανό να την φροντίσει. Θεωρεί πως "κανείς δεν χρειάζεται να δει αυτή τη κατάσταση", κάτι που δηλώνει στην κόρη του, όταν εκείνη απαιτεί να δει την μητέρα της. Η ταινία από την εμφάνιση της αρρώστιας και μετά, προχωρά αργά, βασανιστικά- κάποιος ταϊζει την Anne, την κάνει μπάνιο, την βοηθά, ενώ εκείνη παγιδευμένη στη μοίρα της είναι ανίκανη να κάνει οτιδήποτε άλλο από ακατανόητους ήχους πόνου. Γνωρίζεις από την πρώτη σκηνή για το θάνατο που έρχεται, και υπάρχουν στιγμές που τον εύχεσαι για να σωθεί εκείνη από τη δυστυχία. Δεν ξέρεις τίποτα για τους χαρακτήρες, εκτός από το παρόν τους, οπότε δεν γίνεται να μην σκεφτείς αν ο Georges θα αποφασίσει να εγκαταλείψει την Anne, κουρασμένος από τα όσα συμβαίνουν. Δεν το κάνει. 

Η σκληρή πραγματικότητα των φόβων του, εναλλάσσεται με όμορφες στιγμές, όπως εκείνη όπου η Anne παίζει πιάνο. Μια Anne που κατοικεί στις σκέψεις του συζύγου της. Από αυτές τις στιγμές ο George φαίνεται να αντλεί δύναμη να συνεχίσει, ενώ ταυτόχρονα είναι οι ίδιες στιγμές που τον οδηγούν όλο και βαθύτερα στη θλίψη, καθώς γνωρίζει πως είναι μονάχα αναμνήσεις. H σκηνή που ο Georges, κάθεται δίπλα στην Anne με εκείνη να οδύρεται από πόνο και να φωνάζει ξανά και ξανά τη λέξη πονώ, χαϊδεύει το χέρι της και της εξιστορεί κάτι από τα παιδικά του χρόνια -κάτι που ίσως στις πολλές δεκαετίες της συντροφιάς τους ποτέ δεν τις έχει πει- κλείνει με τον πνιγμό της Anne με το μαξιλάρι. Είναι ίσως από τις πιο ανατριχιαστικές, σπαρακτικές σκηνές που ως τώρα έχω παρακολουθήσει. Είναι ένας θάνατος που περιμένεις κατά τη διάρκεια της ταινίας αλλά μάλλον ποτέ με αυτόν τον τρόπο. Πρόκειται για φόνο, μα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι. Ίσως ο Georges, χάνει και ο ίδιος το λογικά του καθώς η μοναδική σταθερά του, η γυναίκα του- αφού η κόρη Eva κάθε άλλο παρά σταθερά μπορεί να θεωρηθεί-χάνεται. Ίσως και όχι. Αν η "ευθανασία"¨είναι μια πράξη εγωιστική; Εν μέρει ναι. Αν είναι μια πράξη αγάπης; Εν μέρει ναι. Αμέσως μετά  ντύνει την γυναίκα του με όμορφα ρούχα, σφραγίζει  το υπνοδωμάτιο και βγαίνοντας έξω, πνίγει το περιστέρι που έχει εμφανιστεί ξανά λίγες στιγμές πριν. Ο Haneke, δήλωσε σε συνέντευξή του πως το περιστέρι δεν σημαίνει τίποτα απολύτως για τον ίδιο, όμως μπορεί να συμβολίζει κάτι ξεχωριστό για τον Georges, ή τον κάθε θεατή. Ίσως να το "ελευθέρωσε" όπως "ελευθέρωσε" τη γυναίκα του. Ίσως απλά τρελάθηκε.
Οι τελευταίες στιγμές του “Amour”, είναι σχεδόν λυτρωτικές τόσο για τους ήρωες όσο και για τους θεατές. Ο Georges σηκώνεται από το κρεβάτι του, συναντά έκπληκτος την υγιή Anne στην κουζίνα. Εκείνη του ζητάει να τον ακολουθήσει, και οι δυο τους φεύγουν από το σπίτι. Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση για το τι απέγινε ο Georges. Επιλέγω να σκέφτομαι πως απλώς πέθανε και ο ίδιος από φυσικά αίτια λίγες στιγμές μετά, και πως η σκηνή αυτή, αποτελεί την τελευταία του, ευτυχισμένη σχεδόν σκέψη, την τελευταία απόδειξη της αγάπης του.
Το τέλος αυτής της ταινίας είναι προδιαγεγραμμένο από την αρχή. Ξέρεις πως δεν θα είναι χαρούμενο. Το "Amour " ακροβατεί ανάμεσα στο τώρα και τις αναμνήσεις, όπως ακριβώς η ζωή. Πρόκειται για μια ιστορία που κανείς δεν θέλει να ζήσει. Σίγουρα προκαλεί τη σκέψη πως δεν θέλεις να γεράσεις ποτέ. Υπάρχουν στιγμές όμως που αλήθεια ζηλεύεις την σχέση αυτών των ανθρώπων. Όπως μου είπε μια πολύ καλή μου φίλη, εύχεται να έρθει η στιγμή στη ζωή της όπου η οικειότητα της με έναν άνθρωπο θα είναι αρκετή, ώστε να μπορούν να κάθονται στο σαλόνι αγκαλιά και να διαβάζουν το ίδιο βιβλίο. Κι αυτό να τους κάνει ευτυχισμένους.
Σε κάθε ηλικία το "Amour" προκαλεί άλλα συναισθήματα. Κάποιοι ίσως είναι εκεί, ζουν αυτές τις καταστάσεις. Κάποιοι ίσως ξέρουν ανθρώπους που περνούν κάτι τέτοιο. Στα είκοσι σου, είναι σχεδόν αδύνατον να μεταφράσεις αυτή την ταινία σε προσωπικά βιώματα, ακόμα κι αν έχεις χάσει κάποιον που αγαπάς πολύ, όπως ένα γονιό. Αυτός ο πόνος δεν αποτυπώνεται στην ταινία. Γιατί το "Amour" δεν μιλά για τον οποιοδήποτε χαμό, την οποιαδήποτε αγάπη, την οποιαδήποτε σχέση, τον οποιοδήποτε πόνο. Μιλά για δυο εραστές, που ταξίδεψαν μαζί ως το τέλος. Ο Haneke, ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή σκηνοθέτες, σε αυτή την ταινία κάνει τον θεατή να πονέσει, με απόλυτο σχεδόν ρεαλισμό. Ακριβώς όπως η ζωή μπορεί να σε πονέσει, όπως η αγάπη μπορεί να σε πονέσει, έτσι και το "Amour" σε πονά. Πολύ.
Είναι μια ιστορία αληθινής αγάπης.